V. Gordon Childe – Doğu’nun Prehistoryası

En son 1971’de basılan ve tükenen yayınlarımızdan olan bu eser, E. J. Lévy’nin Fransızca aslından İngilizceye tercümesini esas alan Şevket Aziz Kansu’nun Türkçeye tercümesidir. Childe’ın Türkçe tercümeye yazdığı önsöz “Medeniyet–şehir hayatı, yazı, kanun, matematik büyük nehir vadilerinde –Nil, Dicle, Fırat, İndus– doğmuştur ve yalnız buralarda doğabilirdi.” cümlesiyle başlar.

Eserde “Tarihten Prehistoryaya” başlıklı girişten sonra Mısır ve Mezopotamya’da prehistorya devirleri, arkaik Sumer devri, İsa’dan önce üçüncü bin yılda Hint medeniyeti ile İran ve Suriye bölgeleri ele alınır. Eser medeniyet yayılmasının mekanizmasını anlatan bölümle sona erer. Burada eserin amacının “proto–historik doğunun iyi tarihlenmiş ve çok zengin malzemesinin Avrupa Prehistoryası araştırmalarında uygulanması gereken ilkeleri ortaya koymak” olduğu vurgulanmaktadır.

Medeniyet – şehir hayatı, yazı, kanun, matematik – büyük nehir vadilerinde – Nil, Dicle, Fırat, İndus – doğmuştur ve yalnız buralarda doğabilirdi. Sulamaya dayanan ziraat vasıtasıyla, sanatkarlardan, tüccarlardan, katip ve memurlardan müteşekkil bir nüfus beslemeğe yetecek fazla gıda maddelerini yetiştirmek ve bu fazlalığı şehirlerin merkezi ambarlarında biriktirmek evvela yalnız buralarda mümkündü. Fakat bir defa başladıktan sonra, medeniyet yayılmak zorunda idi. Mısır ve Mezopotamya kaynaklarına yakın ve şehir halkının muhtaç olduğu madenler ve diğer ham maddeler bakımından zengin olan Türkiye biraz sonra bu fazlalıktan faydalanmağa ve kendi medeniyetini geliştirmeye başladı.