Haluk İpekten – Naili (Türk büyükleri dizisi:15)

Nailinin yaşadığı XVII. yüzyıl, Osmanh Devleti’nin ülke içinde karışıklıklar ve ayaklanmalar, dışarıda hazı yenilgilerle karşılaştığı ve bocaladığı bir devirdir. Bmia karşı Türk edebiyatı hu yüzyılda en parlak ve gelişmiş devrini yaşamıştır. Kaside ve gazelde, mesnevide, nihâîde, sanatlı nesirde, seyahat edebiyatı ve bilim alanında Nef’î, Şeyhülislam Yahya, Neşâtî, Nev’îzâde Atâyî, Azmîzââe Hâletî, Nergisi, Evliya Çelebi ve Kâtip Çelebi gibi büyük şair ve yazarlar yetişmiştir. Bunların arasında Nâ’ilî’nin hem yüzyıl şiirinde, hem de bütün Türk edebiyatında önemli bir yeri vardır. Devrinde p ek çok şairin öncüsü olmuştur.

Naili yüzyıl şiirine hakim olan Sebk-i Hindî üslubunun temsilcisi olmuştur. Şiirinin dili bir hayli süslü ve ağırdır; anlaşılması oldukça güçtür. Mailıyi anlayabilmek ve sevebilmek için hazırlıklı olmak ve çaba harcamak gereklidir. Bazen ağır olan dili çözülse bile şiirine anlam vermek yine güçlük gösterir. Bu durumda heyte tasavvuf yönünden yaklaşmak gerekir. Bu sebeplerle şiirlerinden örnekler verilirken, özellikle ilk şiirlerde beyitler bugünkü dille nesre çevrildikten sonra, daha iyi anlaşılabilmeleri için pek çok yerde açıklamalar yapmak ve tasavvufî anlamlarını ayrıntılarıyla anlatmak yoluna gidilmiştir. Nailinin bütün şiirlerini bu gözle okumak ve değerlendirmelidir.