Gaston Bachelard – Yeni Bilimsel Tin

Her eğitimli insanın bir metafiziğe uymaya yazgılı olduğu William James’den bu yana sık sık söylendi. Her insanın bilimsel kültür çabasında bir değil, iki metafiziğe dayandığını, doğal ve inandırıcı, örtülü ve inatçı bu iki metafiziğin birbi- riyle çelişkili olduğunu söylemek bize daha doğru görünüyor. Modem bilimsel tin [espritl1 içinde kavgasız gürültüsüz bağdaşmış olan bu iki temel felsefi tavrı, hemen geçici birer ad vermek için, usçuluk ve gerçekçilik diye klasik etiketleriyle analım. Bu huzurlu seçmeciliğe hemen bir kanıt vermek mi gerekiyor? Bilimsel felsefenin şu postulasmı düşünmek yeterli olacaktır: “Bilim insan tininin bir ürünüdür, bu ürün düşüncemizin yasalarına uygundur ve dış dünyaya uyarlanmıştır. Bilimin biri öznel, öbürü nesnel olmak üzere aynı ölçüde gerekli iki yüzü vardır, bizim için tinimizin yasalarını da Dünya’mn yasalarını da herhangi bir biçimde değiştirmek olanaksızdır.”1 Bu garip metafizik bildirinin ucu, Dünya’mn yasalarında tinimizin yasalarım bulan bir tür katmerli usçuluğa da, Dünya’nm yasalarının bir parçası gibi kabul edilen “tinimizin yasalarında” mutlak değişmezliği zorunlu kılan evrensel bir gerçekçiliğe de varabilir!